منطق قدرت در برابر بدعهدی
دستور امروز رهبر انقلاب به فرماندهان نظامی مبنی بر پاسخ «فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی» به هر سطح و نوعی از تهدید، را نباید صرفاً یک موضع تاکتیکی دید
سعید رمضانی
دستور امروز رهبر انقلاب به فرماندهان نظامی مبنی بر پاسخ «فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی» به هر سطح و نوعی از تهدید، را نباید صرفاً یک موضع تاکتیکی دید؛ این دستور، صورتبندی راهبردی جمهوری اسلامی در برابر واقعیتی است که دیگر نمیتوان آن را نادیده گرفت: آمریکا در قاموس خود، تعهد را کالایی مصرفی میداند.
سخنگوی وزارت خارجه ایران اخیراً با اشاره به اعتراف ترامپ درباره بیاعتقادیاش به تفاهمنامه اسلامآباد، تصریح کرد که واشنگتن «سابقهای طولانی در پیمانشکنی دارد و تعهدات بینالمللی خود را مثل کالای یک بار مصرفی میداند که هرگاه رعایت آنها برایش نامطلوب یا دشوار شود، بهسادگی کنار میگذارد». این توصیف، نه اغراق تبلیغاتی بلکه توصیف دقیق رفتاری است که از خروج یکجانبه آمریکا از برجام آغاز نشد و به آن ختم هم نمیشود. وقتی طرف مقابل، اصل تعهد را بازیچه تاکتیک میبیند، انتظار پاسخ متعارف و محدود، خطای محاسباتی است. دستور «بدون محدودیت جغرافیایی» دقیقاً از همین جا معنا پیدا میکند: دشمنی که میدان را نامتقارن تعریف کرده، نمیتواند انتظار داشته باشد پاسخ در چارچوبی که خودش تعیین کرده، محدود بماند.
نکته دوم، پیوند این دستور با نقش مردم است. رهبر انقلاب پیشتر در تبیین علت شکست دشمن در عرصههای نظامی، امنیتی و کودتایی فرمودهاند: «علّت این است که مردم در صحنه حاضرند». حضور مردم در میدانها، صرفاً یک پشتوانه احساسی برای نیروهای مسلح نیست؛ این حضور، هزینهای را که دشمن باید برای هر ماجراجویی بپردازد، بهشدت افزایش میدهد. کشوری که مردمش در صحنه حاضرند، نه با یک حمله محدود به زانو درمیآید و نه با تهدیدهای تدریجی از میدان بیرون میرود. به عبارت دیگر، پاسخ نظامی بدون محدودیت جغرافیایی، در خلأ عمل نمیکند؛ پشتوانه مردمی است که به دشمن نشان میدهد محاسبه «هزینه-فایده» حمله به ایران، از اساس نادرست بوده است.
از طرفی «بانک اهداف» بدون محدودیت جغرافیایی، صرفاً یک فهرست فنی از مختصات نیست؛ تغییر ماهیت بازدارندگی است. دستور امروز، پاسخ فوری و اثرگذار را به هر سطح و نوع تهدید تعمیم داده و همزمان «بانک اهداف» را بهروزرسانی کرده تا «انواع داراییهای مادی و غیرمادی دشمن آمریکایی-صهیونیستی» در تیررس قرار گیرد . این یعنی دشمن دیگر نمیتواند مطمئن باشد که پاسخ ایران صرفاً به یک پایگاه نظامی یا یک نقطه محدود خلاصه میشود.
اهمیت این تغییر در سه لایه قابل تحلیل است. لایه اول، بازتعریف معادله هزینه است. وقتی اهداف از «محدوده جغرافیایی» خارج میشوند، هر دارایی -اقتصادی، سیاسی یا زیرساختی- که تهران آن را مرتبط با واشنگتن و تلآویو بداند، بالقوه در معرض پاسخ قرار میگیرد . این ابهام راهبردی، خودش بخشی از بازدارندگی است؛ دشمن نمیتواند ریسک را دقیق محاسبه کند و همین «عدم قطعیت» هزینه ماجراجویی را بالا میبرد.
لایه دوم، بیاثر کردن دفاع نقطهای دشمن است. اگر پاسخ ایران همیشه از پیش قابل پیشبینی و محدود به یک حوزه باشد، دشمن میتواند سپر دفاعی خود را روی همان نقطه متمرکز کند. اما وقتی «بانک اهداف» گسترده و نامحدود میشود، دشمن مجبور است منابع دفاعی خود را در پهنهای وسیع پخش کند؛ و این یعنی فرسایش توان دفاعی او .
لایه سوم، پیوند با حضور مردم است. رهبر انقلاب پیشتر علت شکست دشمن را «حضور مردم در صحنه» دانستهاند. بانک اهداف گسترده بدون پشتوانه مردمی، فقط یک تهدید کاغذی است؛ اما وقتی مردم در میدانها حاضرند، دشمن میداند که هر پاسخ گسترده، پشتوانهای ملی دارد و نمیتواند با فشار تدریجی، اراده ملت را بشکند. به عبارت دیگر، بانک اهدافِ بدون مرز، در خلأ عمل نمیکند؛ این حضور مردمی است که به آن «اثرگذاری» واقعی میبخشد و محاسبه دشمن را از اساس مخدوش میکند. بدعهدی مکرر آمریکا -از برجام تا امروز- دقیقاً نشان داد که تکیه بر تعهد کاغذی بیفایده است؛ بنابراین بازدارندگی باید بر توان پاسخ نامحدود و پشتوانه ملی بنا شود، نه بر خوشبینی به طرف مقابل.
بنابراین، دستور امروز را باید در امتداد یک زنجیره منطقی فهمید: بدعهدی مکرر آمریکا، اعتماد به تعهدات کاغذی را بیمعنا کرده است؛ و کشوری که نمیتواند به تعهد طرف مقابل تکیه کند، ناچار است بازدارندگی خود را بر توان پاسخدهی فوری و نامحدود بنا کند. این، نه سیاست تهاجم، بلکه منطق حداقلی بقا در برابر طرفی است که قواعد بازی را تنها تا زمانی محترم میشمارد که به سودش باشد. حضور مردم در میدانها، این منطق را از یک دکترین نظامی صرف به یک اراده ملی تبدیل میکند؛ و همین اراده ملی است که هر تهدیدی را، در هر سطح و هر نقطه، با پاسخی مواجه میکند که دشمن را از تکرار محاسبه غلط بازدارد.
انتهای پیام/