بلندپروازی‌های جنون آمیز آنکارا/ جاه طلبی‌های نئو عثمانی در لباس مبدّل

به گزارش روایت فردا اخیرا اظهارات هاکان فیدان، رییس پیشین سازمان اطلاعاتی ترکیه(میت) و وزیر خارجه کنونی این کشور، در اظهاراتی گستاخانه، مدعی شد:اگر سیاست (ایران) در سوریه این گونه باشد، من تصور نمی‌کنم سیاست صحیحی باشد. اگر شما بخواهید با حمایت از یک گروه در داخل کشوری دیگر ناآرامی ایجاد کنید، کشورهای دیگر هم می‌توانند شما را با حمایت از برخی گروه‌ها آزار دهند."

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان در واکنش به سخنان هاکان فیدان، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:

ندیدن دستهای آشکار و پنهان آمریکا و اسرائیل در تحولات منطقه اشتباه بزرگی است. روشن است که به تعبیر وزیر امور خارجه ترکیه منطقه باید از فرهنگ سلطه جویی یک کشور بر دیگران رها شود؛ نه عربها نه ترکها نه کردها و نه ایرانیها هیچ یک نباید به دنبال تسلط بر ،دیگری ایجاد مزاحمت یا تهدید باشند.

این اظهارات خصمانه‌ی فیدان در حالی است که اصولا، سیاست‌های توسعه‌طلبانه و خصمانه‌ی ترکیه علیه کشورهای همجوار، به عنوان یک ترم خاص، فراتر از رسانه و مباحث سیاسی، به آکادمی و حوزه‌های نظری روابط بین‌الملل نیز راه پیدا کرده است. راهبرد احیای «خلافت عثمانی» و جاه‌طلبی‌های فرامرزی حاکمان ترکیه، امری روشن و آشکار است و در مواردی، به تاسیس و پشتیبانی از گروه‌ها و سازمان‌های تکفیری مسلح منجر شده است.

اصولا حزب عدالت و توسعه، به رهبری رئیس جمهور رجب طیب اردوغان ، تلاش های خود را برای احیای به اصطلاح "شکوه" امپراتوری عثمانی ادامه می دهد.

پس از به قدرت رسیدن آن‌ها، اردوغان و مقامات او به طور فزاینده‌ای ایدئولوژی توسعه‌طلبانه، موسوم به «نو عثمانی» را پذیرفتند، که به دنبال تثبیت سلطه بر کشورهای دارای وضعیت سیاسی و امنیتی شکننده  و بهره‌کشی از منابع این کشورهاست. مداخلات نظامی مداوم ترکیه، به ویژه در سوریه و عراق، نشان می دهد که رهبری آن در مورد بازگرداندن نفوذ منطقه ای(که یادآور دوران عثمانی است)، جدی است.

نوعثمانی‌گری از زبان مقامات حزب عدالت و توسعه

 در سال 2003، عبدالله گل، رئیس جمهور وقت ترکیه، در مصاحبه‌ای با روزنامه‌ای ترکیه‌ای اظهار داشت:ترکیه نمی تواند به آناتولی محدود شود؛ مرزهای کامل آن فراتر از مرزهای رسمی است. نفوذ و منافع ترکیه از مرزهای جغرافیایی خود فراتر رفته است.

وقتی از گل پرسیده شد که آیا این به معنای یک دستور کار «نو عثمانی» است، او پاسخ داد:

هر چه می خواهید آن را بنامید. بالکان، خاورمیانه و آسیای مرکزی مناطقی هستند که به طور مستقیم برای ما مساله هستند. ترکیه را نمی توان در داخل آناتولی قفل کرد.

چنین خطابه‌ای نشان‌دهنده‌ی استفاده مداوم رهبران حزب عدالت و توسعه از منابع تاریخی مانند میثاق ملّی ( Misak-ı Millî)، یک ادعای ارضی مربوط به دوران عثمانی، است. در ژانویه 2019، سلیمان سویلو، وزیر کشور آن زمان، اعطای تابعیت ترکیه به پناهندگان سوری را با این ادعا توجیه کرد که آن‌ها از سرزمین‌هایی در مرزهای میثاق ملی می آیند که به آن‌ها دعوی به حقّی برای تُرک شدن می دهد.

خود اردوغان بارها از تاریخ عثمانی برای توجیه سیاست‌های منطقه‌ای ترکیه استفاده کرده است. در 8 آگوست 2011، در حالی که به عنوان نخست وزیر خدمت می کرد، مدعی شد:

سوریه برای ما یک مسئله خارجی نیست؛ ما آن را یک مسئله داخلی می دانیم.در 15 ژوئیه 2012، او دعوی خود را بیشتر توضیح داد:

چرا ما در سوریه این‌قدر درگیر هستیم؟ پاسخ ساده است: ما جانشینان دولت عثمانی هستیم. ما از نسل سلجوقیان و عثمانی‌ها هستیم.  ما میراث اجدادمان را که در طول تاریخ جنگیدند، حمل می کنیم.در 11 ژانویه 2018، اردوغان صریحا اظهار داشت: "شمال سوریه در مرزهای میثاق ملّی بود.

در 16 سپتامبر 2018، درست قبل از توافق سوچی، او مشروعیت دولت سوریه را رد و اعلام کردکه ما رژیم یا دولت سوریه را به رسمیت نمی شناسیم. اگر برخی قدرت‌ها ادعا کنند به دعوت رژیم سوریه در آن‌جا هستند، ما به دعوت مردم سوریه در آنجا هستیم. در ادلب، مردم پرچم روسیه یا آمریکا را تکان نمی دهند. آن‌ها پرچم ترکیه را حمل می کنند.

روش‌های استراتژیک برای دستیابی به اهداف نئو عثمانی

در طول سال‌ها، ترکیه به طور سیستماتیک تسلط منطقه‌ای را با حمایت از جنبش‌های سیاسی اسلامی و گروه‌های مسلح، بهره‌برداری از تقسیمات فرقه‌ای و قومی برای دستکاری درگیری‌های داخلی، استفاده از نفوذ سیاسی و نظامی برای نصب دولت‌های طرفدار ترکیه و امضای توافقنامه‌های بحث‌برانگیز برای گسترش کنترل استراتژیک و اقتصادی خود دنبال کرده است.

لیبی: یک  مطالعه‌ی موردی در پیوند با توسعه‌طلبی ترکیه

مداخله ترکیه در لیبی به عنوان نمونه‌ای روشن از این استراتژی عمل می کند. در 25 دسامبر 2019، ابراهیم کالین، سخنگوی ریاست‌جمهوری ترکیه اعلام کرد:هر کسی که با تاریخ مدرن ترکیه آشنا باشد می داند که امنیت آن از مرزهای میثاق ملّی شروع می شود. ما باید محدوده امنیتی خود را گسترش دهیم، به همین دلیل لیبی برای ما بسیار مهم است.

او همچنین ادعا کرد:در عصر جهانی شدن، امنیت ملی ترکیه فراتر از مرزهای میثاق ملّی شروع می شود. لیبی ممکن است دور به نظر برسد، اما رد اهمیت آن منعکس کننده یک جهان بینی محدود است.

به این بهانه، ترکیه نیروهای نظامی را به لیبی اعزام کرد و روند جنگ داخلی را تغییر داد و جناح‌های سیاسی و نظامی وابسته به ترکیه را توانمند کرد. ترکیه فراتر از نفوذ نظامی، قراردادهای سودآور به ارزش میلیاردها دلار را دنبال کرده است، از جمله یک توافق دریایی که ادعای آن را برای ذخایر گاز و نفت مدیترانه‌ای تقویت می کند—موضوعی که در قلب اختلافات ترکیه با یونان و قبرس باقی مانده است.

سیاست‌های توسعه طلبانه ترکیه، که به عنوان امنیت ملی و مسئولیت تاریخی شکل گرفته است، همچنان به شکل گیری ردپای نظامی تهاجمی خود در سراسر منطقه ادامه می دهد.

سوریه: اشغال و پیگیری سلطه

از ابتدای بحران سوریه، ترکیه به دنبال مداخله مستقیم، استقرار نیروهای خود در خاک سوریه و اشغال مناطق وسیع بوده است. همچنین از گروه های مزدور وفادار از جمله ارتش ملی سوریه حمایت کرده است.

 در طول سال‌های گذشته، اِشغال‌گری ترکیه و نیروهای سوری نیابتی آن اقداماتی را با هدف تغییر هویت مناطق اشغالی سوریه مانند جرابلس، الباب، عزاز، عفرین، راس العین و تل ابیض را اجرا کرده اند.  با این حال، جاه طلبی‌های ترکیه فراتر از اِشغال است.

پس از فروپاشی دولت بشار اسد و ظهور یک رهبری جدید در دمشق، ترکیه از نفوذ خود در زمین برای اعمال فشار بر این دولت نوظهور استفاده کرده است. با وجود این‌که سوریه هنوز در مرحله انتقالی است، آنکارا شروع به پیشبرد توافق‌های سیاسی، نظامی و اقتصادی اولیه با مقامات جدید کرد.  با این حال، چنین توافقاتی مشروعیت ندارند، زیرا به هیچ چارچوب قانونی شناخته‌شده‌‎ای پایبند نیستند.  ترکیه در حال حاضر به دنبال توافق مرزی با دمشق است، در کنار توافق‌های بلند مدت که به آن اجازه می دهد تا پایگاه های نظامی اضافی را در اعماق خاک سوریه ایجاد کند- یعنی فراتر از تمرکز قبلی خود بر مناطق مرزی. این گسترش، کنترل ترکیه بر امور سوریه را تقویت می کند و ظرفیت نفوذ سیاسی و نظامی آن را افزایش می دهد.

 علاوه بر این ، هدف آنکارا به دست آوردن کنترل بر نیروهای نظامی و امنیتی سوریه به بهانه ارائه آموزش است، اقدامی که حاکمیت این کشور و استقلال نهادهای آن را تهدید می کند.

 عراق:  پایگاه‌های نظامی و اجبار

سیاست های توسعه طلبانه ترکیه به سوریه محدود نمی شود؛ آن‌ها به عراق و منطقه کردستان نیز برای توسعه‌طلبی خود نظر دارند. در اکتبر 2016، پس از این‌که دولت عراق مشارکت ترکیه در نبرد برای آزادسازی موصل از چنگ داعش را رد کرد، رئیس جمهور ترکیه رجب طیب اردوغان با اشاره به ادعاهای تاریخی پاسخ داد:آن‌ها باید پیمان ملی را بخوانند تا درک کنند که موصل برای ما چه معنایی دارد... موصل مال ما بود.

اردوغان در ادامه تصریح کرد:

همان‌طور که شاهد اتفاقات پیش آمده در سوریه و عراق هستیم، نسل جدید باید یک چیز را به خوبی درک کند: پیمان ملی چیست؟ ما باید این را به طور کامل درک کنیم. اگر ما پیمان ملی را مطالعه و درک کنیم، به وضوح مسئولیت خود را در سوریه و عراق درک خواهیم کرد. اگر بگوییم ما در موصل مسئولیت داریم، پس باید هم در میز مذاکره و هم در میدان باشیم. دلیلی برای این وجود دارد. متأسفانه ما نتوانستیم از پیمان ملی خود در امتداد مرزهای غربی و جنوبی خود محافظت کنیم. آن‌ها می خواستند ما را در یک پوسته محدود کنند، و ما این مفهوم را رد می کنیم. از سال 1923، آن‌ها تلاش کرده‌اند ما را در این محدودیت‌ها زندانی کنند تا ما گذشته سلجوقی و عثمانی خود را فراموش کنیم."

در یک موقعیت دیگر، اردوغان تکرار کرد:

ما نمی توانستیم از پیمان ملی خود محافظت کنیم. اگر ما به دقت تحولات سوریه و عراق را بررسی کنیم ، چیزی وجود دارد که باید بگویم—ما ملزم به بازیابی نقش خود در پیمان ملی هستیم.

 ترکیه با ایجاد پایگاه‌های نظامی متعدد برای گسترش حضور نظامی خود در اقلیم کردستان عراق (بشور) تلاش کرده است. علاوه بر این، از برخی جناح‌های سنی و ترکمن حمایت کرده است در حالی که از منابع آب و سایر مسائل استراتژیک به عنوان اهرم فشار بر بغداد برای همکاری علیه حزب کارگران کردستان (PKK) استفاده می کند.

انتهای پیام/