دکترین مرد دیوانه چگونه کار دست آمریکا داد؟ / کارنامه سیاست خارجی ترامپ و مجموعه‌ای از شکست‌ها

به گزارش روایت فردا سیاست‌های بین‌المللی دولت دونالد ترامپ تاکنون منجر به مجموعه‌ای از شکست‌های چشمگیر شده است. این سیاست‌ها با خروج از هنجارها و رویه‌های تثبیت‌شده اتخاذ شده و به تضعیف جایگاه جهانی ایالات متحده، افزایش بی‌ثباتی و تقویت موقعیت رقبایش انجامیده است.

تحسین آشکار ترامپ برای رهبران اقتدارگرا و کم‌اهمیت جلوه‌دادن حقوق بشر و ارزش‌های دموکراتیک که سال‌ها مورد تأکید رهبران آمریکا بود، برای این کشور بسیار زیان‌بار تلقی شده است. از سوی دیگر، سیاست‌های ترامپ موجب زوال چشمگیر ظرفیت نهادی در دستگاه سیاست خارجی ایالات متحده شده است. کاهش عمیق بودجه وزارت امور خارجه، به‌حاشیه‌راندن دیپلمات‌های حرفه‌ای، جابه‌جایی بالای مقامات کلیدی و انتصاب عوامل سیاسی بی‌تجربه، اجرای سیاست خارجی منسجم را تضعیف کرده است.

دیپلماسی شخصی

در این بین، یکی از ویژگی‌های پایدار سیاست خارجی ترامپ، عدم انسجام بین اهداف اعلام‌شده و نتایج واقعی بوده است. در حالی که دولت ترامپ متعهد به تقویت امنیت آمریکا، احیای تولید و دستیابی به توافق‌های جدید بود، اقدامات انجام‌شده اغلب هر یک از این اهداف را تضعیف کرده‌اند؛ به‌نحوی که تضعیف اتحادها، کاهش اعتبار ایالات متحده و عدم ارائه نتایج مشخص مانند خلع سلاح هسته‌ای در کره شمالی، تجارت متوازن‌تر با چین یا خاورمیانه‌ای باثبات‌تر، همگی به اعتبار دولت آمریکا لطمه وارد کرده‌اند.

به‌عنوان مثال، دیپلماسی شخصی با افرادی مانند کیم جونگ‌اون که در رده دشمنان درجه‌یک آمریکا قرار دارد، تنها یک نمایش بود و هیچ موفقیت استراتژیکی در بر نداشت، زیرا کره شمالی همچنان به گسترش زرادخانه خود ادامه می‌دهد. در همین حال، خروج از توافق هسته‌ای ایران بدون استراتژی کافی، منجر به ازسرگیری فعالیت‌های هسته‌ای ایران شد و در نهایت خود ترامپ ناگزیر به ارائه پیشنهاد مذاکره شد.

آمریکای تنها

پیامد تجمیعی این کاستی‌ها، کاهش شدید درک جهانی از ایالات متحده است. نظرسنجی‌ها از اروپا و فراتر از آن نشان می‌دهد که رتبه‌بندی مطلوبیت آمریکا به پایین‌ترین حد تاریخی سقوط کرده است و متحدان کمتری به حرف واشنگتن اعتماد دارند یا در زمان بحران به تعهدات آن تکیه می‌کنند. این فرسایش اعتماد و قابلیت پیش‌بینی، بازدارندگی ایالات متحده را تضعیف کرده و متحدان سابق را به‌سمت جست‌وجوی چارچوب‌های امنیتی و اقتصادی مستقل از رهبری آمریکا سوق داده است. این انزوا که به‌عنوان «آمریکای تنها» توصیف می‌شود، در تضاد با الفاظ «اول آمریکا» قرار دارد و نشان می‌دهد که ایالات متحده اکنون در برابر چالش‌های جهانی آسیب‌پذیرتر است و قدرتش برای بسیج ائتلاف‌ها علیه مسائل مهم جهانی، کاهش پیدا کرده است.

سیاست خارجی ترامپ از منظر تئوری‌های روابط بین‌الملل

سیاست خارجی دونالد ترامپ، رویکردی متمایز و بحث‌برانگیز را به نمایش گذاشته که با سنت‌های دیرینه سیاست خارجی آمریکا در تضاد است. این رویکرد که با شعار «اول آمریکا» (America First) و تأکید بر یکجانبه‌گرایی و نادیده‌گرفتن منافع متحدان تعریف می‌شودو در نهایت با شکست و ناکامی مواجه شده است. برای درک بهتر چرایی این ناکامی، می‌توان از تئوری‌های اصلی روابط بین‌الملل بهره برد.

در این بین، رویکرد ترامپ به تضعیف یا خروج از سازمان‌های بین‌المللی مانند سازمان بهداشت جهانی، یونسکو و رژیم‌های چندجانبه مانند توافق‌نامه پاریس و برجام، باعث کاهش توانایی آمریکا در شکل‌دهی به رویدادهای جهانی و حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات شده است. این رویکرد، هنجارها و قواعد بین‌المللی را تضعیف کرده و به سایر کشورها اجازه داده تا به منافع خود بدون توجه به منافع جامعه بین‌المللی عمل کنند.

به این ترتیب، تضعیف نهادهای بین‌المللی، آمریکا را از ابزارهای مهمی برای اعمال نفوذ و پیشبرد منافع خود محروم کرد. سازمان‌ها و رژیم‌های بین‌المللی، بستری را برای آمریکا فراهم می‌کردند تا با همکاری با سایر کشورها، به حل مشکلات جهانی بپردازد و هنجارهای رفتاری مطلوب خود را در نظام بین‌الملل ترویج کند. با تضعیف این نهادها، آمریکا خود را منزوی کرده و توانایی خود در شکل‌دهی به رویدادهای جهانی را کاهش داده است.

بی‌اعتمادی متحدان سنتی

سیاست خارجی دولت دونالد ترامپ با شعار «آمریکا اول» نه‌تنها تحولی اساسی در رویکردهای سنتی دیپلماسی ایالات متحده ایجاد کرد، بلکه پیامدهای عمیقی برای روابط این کشور با متحدان دیرینه‌اش در اروپا، آمریکای شمالی و شرق آسیا به‌همراه داشت. خروج یک‌جانبه از توافق‌های بین‌المللی، تهدید به کاهش تعهدات امنیتی و استفاده از گفتمان تحقیرآمیز نسبت به شرکای سنتی، منجر به تضعیف ساختارهای اتحادی شد که پس از جنگ جهانی دوم، ضامن قدرت برتر آمریکا در نظام بین‌الملل بودند.

دولت ترامپ با اقداماتی نظیر خروج از توافق پاریس (۲۰۱۷) در زمینه تغییرات اقلیمی، خروج از برجام (۲۰۱۸) و تحریم‌های یک‌جانبه علیه ایران، تهدید مکرر به کاهش حضور در ناتو و انتقاد از «سهم ناکافی» اعضا در هزینه‌های دفاعی و اعمال تعرفه‌های تجاری علیه متحدانی مانند اتحادیه اروپا، کانادا و ژاپن، به‌صورت سیستماتیک پایه‌های اعتماد متحدان به ایالات متحده را تخریب کرد. این اقدامات نه‌تنها همکاری‌های چندجانبه ایالات متحده را تضعیف کرد، بلکه این تصور را تقویت نمود که آمریکا تحت رهبری ترامپ، به‌جای تعهدات بلندمدت، تنها به منافع کوتاه‌مدت و معاملات مقطعی توجه دارد.

به همین دلیل، بسیاری از متحدان اروپایی و آسیایی با تردید فزاینده‌ای به تضمین‌های امنیتی آمریکا نگاه کردند. برای مثال، آلمان و فرانسه طرح‌هایی برای ایجاد ارتش مستقل اروپایی را جدی‌تر گرفتند و کره جنوبی و ژاپن به‌دنبال تنوع‌بخشی به شرکای دفاعی خود رفتند.

بر اساس نظرسنجی‌های مرکز پیو (Pew Research Center)، میزان نگرش مثبت به آمریکا در آلمان از ۵۷٪ (۲۰۱۶) به ۲۶٪ (۲۰۲۰) کاهش یافت. در فرانسه و کانادا نیز شاهد افت ۳۰ درصدی محبوبیت ایالات متحده بودیم. این افول، تنها ناشی از سیاست‌های خاص نبود، بلکه بازتاب بی‌اعتنایی آشکار ترامپ به دیپلماسی چندجانبه و ترجیح رویکردهای تقابل‌جویانه بود. در مجموع، سیاست‌های دولت ترامپ نشان داد که تضعیف اعتماد متحدان، حتی اگر با انگیزه‌های ملی‌گرایانه صورت گیرد، هزینه‌های بلندمدتی برای نقش‌آفرینی جهانی آمریکا دارد:

۱. خلأ رهبری: کاهش نفوذ آمریکا در نهادهایی مانند سازمان ملل و ناتو.

۲. تقویت رقبا: چین و روسیه از این فرصت برای گسترش نفوذ خود در اروپا و خاورمیانه استفاده کردند.

۳. قطبی‌سازی جهانی: متحدان سابق به‌سمت تشکیل بلوک‌های مستقل اقتصادی-امنیتی حرکت کردند.

آینده روابط آمریکا با متحدانش به توانایی این کشور در بازسازی اعتماد از طریق پایبندی به تعهدات چندجانبه بستگی دارد. درس اصلی دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ آن بود که هیچ قدرت بزرگی نمی‌تواند در انزوا به اهداف استراتژیک خود دست یابد. با این حال، به‌نظر می‌رسد ترامپ و همراهان او همچنان نسبت به تجارب پیشین بی‌تفاوت هستند.

نظرسنجی‌های مرکز پیو (Pew Research Center)

یکجانبه‌گرایی تهاجمی و تشدید جنگ‌های تجاری

دولت دونالد ترامپ به اتخاذ سیاست‌های یکجانبه‌گرایانه در عرصه تجارت بین‌الملل روی آورد. این سیاست‌ که با هدف بازگرداندن مشاغل به آمریکا، کاهش کسری تجاری و فشار بر شرکای تجاری برای تغییر رویه‌های تجاری ناعادلانه (از دیدگاه دولت ترامپ) تدوین شده بودند، در عمل با ناکامی‌های متعددی مواجه شدند. مطالعه حاضر نشان می‌دهد که چگونه این رویکرد نه‌تنها به اهداف اعلامی خود نرسید، بلکه پیامدهای منفی گسترده‌ای برای اقتصاد آمریکا و نظام تجارت جهانی به‌همراه داشت. استفاده از رویکرد توصیفی-تحلیلی و بررسی پیامدهای این سیاست‌ها در سه سطح مختلف (اقتصاد داخلی آمریکا، روابط با شرکای تجاری و نظام تجارت جهانی) به درک جامع‌تری از ناکامی‌های سیاست تجاری دولت ترامپ منجر می‌شود.

* اقتصاد داخلی آمریکا: تأثیر تعرفه‌ها بر تولید، مصرف‌کنندگان و بازار کار داخلی

* روابط با شرکای تجاری: بررسی واکنش‌ها و اقدامات تلافی‌جویانه شرکای تجاری آمریکا

* نظام تجارت جهانی: بررسی اثرات سیاست‌های ترامپ بر ساختار و عملکرد سازمان تجارت جهانی و سایر توافق‌های تجاری

سیاست تجاری دولت ترامپ با مجموعه‌ای از ابزارها و اهداف مشخص قابل فهم است. این دولت با استناد به ماده ۲۳۲ قانون تجارت ۱۹۶۲، تعرفه‌های سنگینی بر واردات فولاد و آلومینیوم وضع کرد و سپس دامنه این تعرفه‌ها را به کالاهای وارداتی از چین گسترش داد. این تعرفه‌ها به بهانه حفاظت از امنیت ملی و مقابله با رویه‌های تجاری ناعادلانه اعمال می‌شدند.

همچنین، بارها سازمان تجارت جهانی را به‌دلیل جانب‌داری و عدم کارایی مورد انتقاد قرار داد و تهدید کرد که از این سازمان خارج خواهد شد، که این تهدید اعتماد به سازوکارهای حل اختلاف تجاری بین‌المللی را تضعیف کرد و زمینه‌ساز رویکردهای یکجانبه در حل اختلافات تجاری شد. علاوه بر این، دولت ترامپ توافق‌نامه تجارت آزاد آمریکای شمالی (نفتا) را بدترین توافق‌نامه تجاری تاریخ نامید و خواستار مذاکره مجدد بر سر آن شد. در نهایت، نفتا با توافق‌نامه جدیدی با عنوان توافق‌نامه آمریکا-مکزیک-کانادا (USMCA) جایگزین شد، اما این توافق‌نامه نیز با انتقاداتی در مورد محدودیت‌های جدید برای تجارت و سرمایه‌گذاری مواجه شد.

از نظر گروه‌های هدف، چین هدف اصلی سیاست‌های تجاری ترامپ بود. دولت ترامپ با اعمال تعرفه‌های سنگین بر کالاهای وارداتی از چین، تلاش کرد این کشور را به اصلاح رویه‌های تجاری خود، از جمله سرقت مالکیت معنوی، یارانه‌های دولتی به شرکت‌های داخلی و محدودیت‌های سرمایه‌گذاری خارجی وادار کند. همچنین، دولت ترامپ از اعمال تعرفه‌های تجاری به‌عنوان ابزاری برای فشار بر متحدان سنتی خود، شامل اتحادیه اروپا، کانادا و مکزیک، استفاده کرد. وضع تعرفه بر فولاد و آلومینیوم وارداتی از این کشورها به روابط تجاری با آن‌ها آسیب زد و منجر به واکنش‌های تلافی‌جویانه شد.

بلایی که تعرفه‌های ترامپ بر سر آمریکا آورد

سیاست‌های تجاری دولت ترامپ پیامدهای گسترده‌ای در سطوح داخلی و بین‌المللی به‌همراه داشت. در داخل آمریکا، تعرفه‌های وضع‌شده بر فولاد و آلومینیوم، قیمت فولاد وارداتی را ۲۵ درصد و هزینه‌های تولید خودرو را ۲۰ درصد افزایش داد، که سودآوری شرکت‌های خودروسازی را کاهش و قیمت خودروها را برای مصرف‌کنندگان بالا برد. همچنین، تعرفه‌ها بر لوازم خانگی و قطعات الکترونیکی از چین، قیمت این محصولات را به‌ترتیب ۶٫۵ درصد و ۸ درصد افزایش داد. برخلاف وعده بازگرداندن مشاغل تولیدی، تنها ۳ درصد از این مشاغل محقق شد و تعرفه‌ها با افزایش هزینه‌های تولید، ۱۵ درصد از تولیدکنندگان کوچک و متوسط را به ورشکستگی کشاند.

در سطح بین‌المللی، اتحادیه اروپا در واکنش به تعرفه‌های آمریکا، تعرفه‌های تلافی‌جویانه‌ای بر محصولات کشاورزی، نوشیدنی‌ها و خودروهای آمریکایی اعمال کرد. چین نیز با محدودیت بر واردات محصولات کشاورزی آمریکا، درآمد کشاورزان این کشور را کاهش داد. جنگ تعرفه‌ای با چین، تجارت جهانی را ۱۲ درصد کاهش داد و هزینه‌های لجستیک را ۳۰ درصد افزایش داد.

این سیاست‌ها اعتماد به آمریکا به‌عنوان شریک تجاری را کاهش داد و کشورهایی مانند ۱۱ عضو توافق‌نامه تجارت آزاد فرا-اقیانوسیه (TPP) را به انعقاد توافق‌های تجاری بدون حضور آمریکا سوق داد. این سیاست‌ها به اهداف خود نرسیدند؛ چین رویه‌های تجاری خود مانند سرقت مالکیت معنوی یا یارانه‌های دولتی را اصلاح نکرد و کسری تجاری آمریکا با چین کاهش نیافت.

در عوض، سیاست‌های حمایت‌گرایانه آمریکا، چین را به‌عنوان مدافع تجارت آزاد معرفی کرد و تهدید به خروج از سازمان تجارت جهانی، نفوذ آمریکا در این سازمان را کاهش داد. این اقدامات بازارهای سنتی آمریکا در چین و اروپا را از بین برد و اعتبار اقتصادی این کشور را در عرصه جهانی تضعیف کرد. در نتیجه، سیاست‌های تجاری یکجانبه ترامپ نه‌تنها به اقتصاد داخلی آمریکا آسیب زد، بلکه روابط با متحدان را تضعیف کرد، نفوذ رقبایی مانند چین را تقویت نمود و ثبات نظام تجارت جهانی را به خطر انداخت، نشان‌دهنده اثرات معکوس رویکردهای تهاجمی در تجارت بین‌الملل.

سیاست‌های تجاری یکجانبه دولت ترامپ نه‌تنها به اهداف اعلامی خود نرسید، بلکه:

* به اقتصاد داخلی آمریکا آسیب زد (افزایش هزینه‌های تولید و قیمت‌ها، کاهش اشتغال)

* روابط با متحدان سنتی را تضعیف کرد (اعمال تعرفه‌های تلافی‌جویانه، کاهش اعتماد)

* موقعیت رقبای اقتصادی را تقویت نمود (افزایش نفوذ چین در اقتصاد جهانی)

* ثبات نظام تجارت جهانی را به خطر انداخت (تهدید به خروج از سازمان تجارت جهانی، اختلال در زنجیره تأمین)

این تجربه نشان می‌دهد که رویکردهای تهاجمی یکجانبه در عرصه تجارت بین‌الملل در بلندمدت می‌تواند اثرات معکوس داشته باشد و به‌جای منافع ملی، به اقتصاد جهانی و جایگاه یک کشور در نظام بین‌الملل آسیب برساند.

چرا این سیاست‌ها شکست خورد؟

نظریه «مرد دیوانه» که در دولت نیکسون شکل گرفت، بر این فرضیه استوار است که اگر یک رهبر به‌عنوان فردی غیرمنطقی یا غیرقابل‌پیش‌بینی تلقی شود، تهدیداتی که در غیر این صورت فاقد اعتبار هستند، ممکن است معتبر شوند و دشمنان را تحت فشار قرار دهند تا امتیازاتی را بدهند که در شرایط عادی نمی‌دادند.

دونالد ترامپ این رویکرد را پذیرفت و به‌طور گسترده اعمال کرد و هدفش استفاده از درک غیرقابل‌پیش‌بینی‌بودن یا غیرمنطقی‌بودن برای ترساندن هم دشمنان و هم متحدان و وادارکردن آن‌ها به تبعیت یا توافق‌های سودمندتر برای ایالات متحده بود. با این حال، اثربخشی چنین تاکتیکی نه‌تنها به درک، بلکه به کاربرد استراتژیک، اعتبار و درک از سوی دشمنان نیز بستگی دارد.

فقدان انضباط استراتژیک و کاربرد بیش‌ازحد

یکی از دلایل اصلی که رویکرد «مرد دیوانه» ترامپ به سیاست خارجی آمریکا کمکی نکرد، در فقدان انضباط استراتژیک و کاربرد انتخابی آن نهفته است. در حالی که ریچارد نیکسون این نظریه را به‌ندرت و با اهداف استراتژیک مشخص در ذهن به‌کار می‌برد، رفتار ترامپ بسیار فراگیرتر بود و گاهی اوقات به‌جای محاسبه‌شده، تکانشی یا غریزی به‌نظر می‌رسید. برخلاف نیکسون که تمایلات نامتعارف خود را در سناریوهای کاملاً کنترل‌شده آشکار می‌کرد، ترامپ اغلب به‌طور غیرقابل‌پیش‌بینی در تقریباً هر حوزه سیاستی عمل می‌کند و اثر روان‌شناختی موردنظر این روش را رقیق می‌کند. این استفاده بیش‌ازحد منجر به سردرگمی، حساسیت‌زدایی و بدبینی در میان هم متحدان و هم دشمنان شده و اهرم فشار ایالات متحده را به‌جای تقویت، تضعیف کرده است

تأثیرات نامطلوب بر ائتلاف‌ها و مشارکت‌ها

رویکرد ترامپ به‌جای مجازات‌کردن دشمنان به‌تنهایی، اغلب متحدان دیرینه را هدف قرار داده و اعتماد و همکاری را که دهه‌ها زیربنای قدرت ایالات متحده بود، تضعیف کرده است. به‌عنوان مثال، تهدیدات تعرفه‌ای و لفاظی‌های تحریک‌آمیز علیه اروپا، کانادا، کره جنوبی و حتی ناتو به‌عنوان یک کل مطرح شده و عدم اطمینان در مورد تعهدات ایالات متحده به دفاع جمعی و منافع متقابل را برانگیخته است. این امر باعث شده تا متحدان در مورد قابلیت اطمینان تضمین‌های امنیتی ایالات متحده تردید کنند؛ به‌نحوی که امروز متحدان سنتی آمریکا در حال بررسی استراتژی‌های پوششی با رقبایی مانند چین و روسیه هستند تا به‌طور مستقیم نفوذ و انسجام سیاست آمریکا را در مناطق کلیدی فرسایش دهند.

عدم دستیابی به اهداف سیاستی

علی‌رغم ادعاهای مکرر در مورد سرسختی و غیرقابل‌پیش‌بینی‌بودن، تاکتیک‌های «مرد دیوانه» ترامپ معمولاً در ارائه دستاوردهای سیاستی مهم یا اصلاحات از سوی متحدان یا دشمنان ناکام مانده است. در تجارت با چین، در حالی که تعرفه‌های اولیه باعث برخی مذاکرات شد، نتیجه یک توافق محدود «فاز اول» بود که عدم تعادل‌های اساسی را حل نکرده یا سیاست‌های صنعتی چین را مهار نکرده است. هزینه‌های اقتصادی جنگ تجاری در نهایت به تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان آمریکایی بیشتر از آنکه امتیازی در خارج از کشور تولید کند، آسیب رسانده است. به‌طور مشابه، تهدیدات چشمگیر علیه کره شمالی تنها به اجلاس‌های موقت منجر شده و هیچ پیشرفت قابل‌اثباتی در زمینه خلع سلاح هسته‌ای حاصل نشده و تهدید هسته‌ای در آسیای شرقی تا حد زیادی تغییر نکرده است. خروج از توافق هسته‌ای ایران، تجلی دیگری از لبه پرتگاه «مرد دیوانه» است که نتوانست تهران را به اعطای امتیازات گسترده‌تر وادار کند.

همچنین روسیه و چین با تعمیق مشارکت‌های دوجانبه و چندجانبه خود و حرکت تهاجمی برای پر کردن خلأها در خاورمیانه، آفریقا و فراتر از آن، از انزوای دیپلماتیک خودتحمیلی ایالات متحده بهره برده‌اند. تعامل نامنظم ترامپ و عدم تعهد به توافقات تثبیت‌شده، درمیان دوستان و دشمنان آمریکا تردیدهای جدی ایجاد کرده است. این سیاست نه‌تنها در وادارکردن دشمنان ناکام مانده، بلکه جایگاه جهانی آمریکا و توانایی سازماندهی واکنش‌های جمعی به چالش‌ها را تضعیف کرده است.

به‌طور خلاصه، رویکرد «مرد دیوانه» ترامپ به سیاست خارجی آمریکا کمکی نکرده است؛ زیرا بسیار گسترده، بدون انضباط استراتژیک و اغلب به‌گونه‌ای اعمال شده که هم اعتبار ایالات متحده و هم ثبات اتحاد را تضعیف کرده است. فقدان انسجام، تغییر جهت‌گیری‌ها تحت فشار و هدف‌گیری بی‌رویه، هم دشمنان و هم متحدان را سردرگم کرده و به‌جای تقویت، اهرم فشار را کاهش داده است.

این رویکرد به‌جای ایجاد پیشرفت‌های اساسی، بی‌ثباتی ایجاد کرد، نفوذ آمریکا را تضعیف کرده، به منافع اقتصادی آسیب رسانده، شرکای این کشور را بیگانه کرده و دشمنان ایالات متحده را قادر ساخته تا نفوذ خود را گسترش دهند. در نهایت، نظریه «مرد دیوانه» به‌جای اعطای مزیت، مبانی کلیدی سیاست خارجی ایالات متحده را بدون ارائه دستاوردهای بلندمدت معنادار، از بین برده است.

چگونگی تضعیف موقعیت هژمونیک آمریکا توسط سیاست خارجی ترامپ

سیاست خارجی ترامپ با منزوی‌کردن متحدان سنتی، تضعیف نهادهای چندجانبه و پیگیری اقدامات یکجانبه‌گرایانه تهاجمی که اعتماد جهانی و نفوذ ایالات متحده را تضعیف کرد، سهم قابل‌توجهی در کاهش موقعیت هژمونیک آمریکا داشته است. دکترین «اول آمریکا» ترامپ، حاکمیت ملی و دیپلماسی مبتنی بر معامله را اغلب به قیمت اتحادهای دیرینه مانند ناتو و مشارکت‌های اقتصادی با کانادا، مکزیک و اتحادیه اروپا در اولویت قرار داده است. خروج دولت او از توافقات کلیدی مانند توافق‌نامه آب‌وهوایی پاریس و برجام، اعتماد متحدان را کاهش داد و همکاری را محدود کرد و ایالات متحده را از نظر بین‌المللی منزوی‌تر کرده است

با این حال، برخی از صاحب‌نظران علوم سیاسی، هژمونی ایالات متحده را به‌عنوان یک سیستم انطباقی پیچیده می‌بینند که قادر است چالش‌هایی مانند اختلالات ترامپ را جذب و از طریق آن تکامل یابد. آن‌ها استدلال می‌کنند که در حالی که سبک ترامپ برخی از ابزارهای دیپلماتیک را تغییر داد و بر رویکردهای اقتصادی و معاملاتی تأکید کرد، ساختارهای هژمونیک زیربنایی، به‌ویژه در مناطقی مانند آمریکای لاتین، انعطاف‌پذیر باقی مانده‌اند. بر اساس این دیدگاه، سیاست‌های ترامپ نشان‌دهنده تغییری از بین‌الملل‌گرایی لیبرال به یک نظم هژمونیک واقع‌گرایانه‌تر و اقتصادمحورتر است، نه پایان صریح سلطه جهانی ایالات متحده.

مبانی ایدئولوژیک آمریکا اول

در هسته اصلی دکترین «آمریکا اول»، بر حاکمیت ملی و حمایت‌گرایی اقتصادی تأکید می‌شود که نشان‌دهنده بدبینی نسبت به نهادهای بین‌المللی و توافق‌های چندجانبه است. دولت ترامپ، مشارکت‌های جهانی، اعم از ناتو، سازمان ملل متحد یا پیمان‌های تجاری، را محدودکننده استقلال عمل ایالات متحده می‌دانست. در عوض، این دولت به رویکردی معامله‌محور روی آورد که روابط خارجی را صرفاً از منظر منافع اقتصادی یا راهبردی کوتاه‌مدت ارزیابی می‌کرد. این تغییر ایدئولوژیک، نقش سنتی ایالات متحده را نادیده گرفت و در عوض، جهان‌بینی خاصی را ترویج کرد که در آن همکاری بین‌المللی اغلب به‌عنوان یک بار سنگین، نه یک مزیت، تلقی می‌شد.

تضعیف چندجانبه‌گرایی و ساختارهای اتحاد

یکی از مهم‌ترین پیامدهای سیاست «آمریکا اول»، تضعیف اتحادهای دیرینه و چارچوب‌های چندجانبه بود. دولت ترامپ به‌طور مکرر اعضای ناتو را به‌دلیل هزینه‌های ناکافی دفاعی مورد انتقاد قرار داد، از خروج از توافق‌های بین‌المللی (مانند توافق پاریس و برجام) تهدید کرد و سیاست‌های تجاری حمایت‌گرایانه‌ای را در پیش گرفت که روابط با شرکای کلیدی را تحت فشار قرار داد. این رویکرد، اعتماد به رهبری ایالات متحده را تضعیف کرد؛ چراکه متحدان نسبت به پایبندی این کشور به تعهدات خود دچار تردید شدند.

کاهش مشارکت ایالات متحده در نهادهای چندجانبه، توانایی این کشور در شکل‌دهی به هنجارهای جهانی و حل بحران‌ها از طریق اقدام جمعی را نیز کاهش داده است. با کمرنگ‌کردن دیپلماسی به‌نفع اقدامات یکجانبه، دولت ترامپ «قدرت گردهم‌آوری» آمریکا، یعنی توانایی جلب حمایت بین‌المللی برای چالش‌های مشترک، از تهدیدات امنیتی تا بحران‌های سلامت جهانی، را تضعیف کرده است.

خلأ راهبردی و ظهور قدرت‌های رقیب

عقب‌نشینی رهبری ایالات متحده تحت دکترین «آمریکا اول»، فرصت‌هایی را برای دولت‌های رقیب به‌وجود آورده تا نفوذ خود را گسترش دهند. چین و روسیه به‌ویژه از این خلأ بهره‌برداری کرده‌اند و جایگاه ژئوپلیتیک و اقتصادی خود را در مناطقی که به‌طور سنتی تحت نفوذ آمریکا بودند، تقویت نموده‌اند. چین، ابتکار «کمربند و جاده» خود را پیش برده و روسیه روابط خود با مخالفان ایالات متحده را عمیق‌تر کرده و از اختلافات درون اتحادهای غربی بهره‌برداری نموده است. همچنین، عدم حضور فعال ایالات متحده در حکمرانی جهانی به این رقبا اجازه داد تا قواعد بین‌المللی را به شیوه‌هایی که اغلب در تضاد با ارزش‌های آمریکایی بود، بازتعریف کنند.

در کل باید گفت دکترین «آمریکا اول» نشان‌دهنده تحولی ایدئولوژیک در سیاست خارجی ایالات متحده است که بر حاکمیت ملی و یکجانبه‌گرایی به بهای همکاری چندجانبه تأکید دارد. اگرچه این رویکرد در داخل آمریکا با احساسات ملی‌گرایانه همراه شده، اما به هرحال موقعیت جهانی آمریکا را تضعیف کرده، اعتماد متحدان را کاهش داده و فرصت‌های راهبردی برای قدرت‌های رقیب ایجاد نموده است.

​انتهای پیام/